Δευτέρα 23 Φεβρουαρίου 2026

Ἡ πρώτη μέρα τῆς ἑλληνικῆς τηλεόρασης (23-02-1966)

 

By στις Δεν υπάρχουν σχόλια:

Ο χαρταετός και η ιστορία του

Το πέταγμα του αετού ή χαρταετού είναι στην Ελλάδα ταυτισμένο με την Καθαρά Δευτέρα και συνδυάζεται με το άλλο έθιμο της ημέρας, την έξοδο των κατοίκων των αστικών κέντρων προς την ύπαιθρο για τον εορτασμό της πρώτης ημέρας της Μεγάλης Τεσσαρακοστής (Κούλουμα).

Ως παιχνίδι αναψυχής (γιατί χρησιμοποιήθηκε και ως επιστημονικό και στρατιωτικό εργαλείο) ξεκίνησε στους νεότερους χρόνους περί τον 17ο αιώνα από τη Γαλλία και από εκεί διαδόθηκε στην Ευρώπη και την Αμερική. Από τους Γάλλους που διέμεναν στη Σμύρνη διαδόθηκε στα ελληνόπουλα της περιοχής, της Κωνσταντινούπολης και της Χίου και μετά στη Σύρο, την Πάτρα και τα Επτάνησα και από τα αστικά κέντρα στην ύπαιθρο.

Ένας τυπικός αετός (χαρταετός) αποτελείται από ένα ξύλινο ελαφρό πλαίσιο ποικίλου σχήματος (συνηθέστατα πολυγωνικός ή ρομβοειδής) και είναι καλυμμένος με χαρτί ή πλαστικό ή ύφασμα. Πάνω του έχει διάφορες ζωγραφιές ή παραστάσεις, ανάλογα με τις προτιμήσεις του χειριστή του.

Εδώ και κάμποσα χρόνια κυριαρχούν οι χαρταετοί με τα εμβλήματα των ποδοσφαιρικών ομάδων. Ο σκελετός από τη μία πλευρά φέρει ουρά και από την άλλη προσδένεται ένας σπάγγος, τον οποίο κρατά ο χειριστής του με το χέρι ή τον τυλίγει γύρω από ένα καρούλι.

Το «λεξικό» του χαρταετού

Η ονομασία του αετού ποικίλλει από περιοχή σε περιοχή. Στη Σμύρνη λεγόταν «τσερκένι», στην Κωνσταντινούπολη «ουτσαρμάς», στον Πόντο «πουλί», στα Επτάνησα «φύσουνας», σε άλλα μέρη «πετάσι», «πεταχτό», «στεφανωτό», «μύλος», «ψαλίδα», «βαρελάκι» και «σμυρνιός» ή «σμυρνάκι».

Το πέταγμα του αετού έχει τη δική του φρασεολογία: «αμολάω τον αετό»,
«αμολάω ή μαζεύω καλούμπα» (τον υψώνω ή των κατεβάζω τυλίγοντας τον σπάγγο), «κάνω ή βαστώ κεφάλι» (κρατώ τον αετό σε όρθια θέση και αφήνοντας τον στην πρώτη ευνοϊκή πνοή του ανέμου και βοηθώ αυτόν που θα τον ανυψώσει), «κάνει κοιλιά» (καμπυλώνεται ο σπάγγος από ασθενή άνεμο), «κάνω φανέστρα», «τον φέρνω καπάκι» (καταρρίπτω με τον αετό μου έναν άλλο), «τον ξουρίζω (όταν έχω στον σπάγγο του αετού μου δεμένο ένα ξυραφάκι και κόβω το σχοινί του αντιπάλου).

Αρχαία παράδοση

Σύμφωνα με μία παράδοση, τον αετό εφηύρε τον 4ο π.Χ. αιώνα ο έλληνας μηχανικός (και πολλά άλλα) Αρχύτας ο Ταραντίνος. Στην πραγματικότητα όμως ήταν γνωστός στους ασιατικούς λαούς της Άπω Ανατολής και τους Μαορί της Νέας Ζηλανδίας προ αμνημονεύτων χρόνων.

Κινέζοι, Κορεάτες και Γιαπωνέζοι όχι μόνο διασκέδαζαν με το πέταγμα του αετού, αλλά πίστευαν ότι όταν αυτοί πετούν πάνω από ένα σπίτι τη νύχτα έχουν τη δύναμη να διώχνουν τα κακά πνεύματα.

Ο χαρταετός ως στρατιωτικό και επιστημονικό εργαλείο

Εκτός από την ψυχαγωγική τους διάσταση, οι αετοί χρησιμοποιήθηκαν για στρατιωτικούς και επιστημονικούς σκοπούς. Μία παράδοση αναφέρει ότι ένας κορεάτης στρατηγός κρέμασε κάποτε σ’ έναν αετό ένα φανάρι ως σύμβολο νίκης για να εμψυχώσει τους στρατιώτες του, οι οποίοι το θεώρησαν θεϊκό σημάδι.

Στο περίφημο πείραμά του, στις 10 Ιουνίου 1752, ο Βενιαμίν Φραγκλίνος κρέμασε ένα μεταλλικό κλειδί από τον σπάγκο ενός χαρταετού και με την έλξη των ηλεκτρικών φορτίων του αέρα κατά τη διάρκεια μιας καταιγίδας απέδειξε την ηλεκτρική φύση της αστραπής. Μέχρι την ανακάλυψη του αερόστατου και του αεροπλάνου, οι αετοί χρησιμοποιήθηκαν για την πραγματοποίηση μετεωρολογικών παρατηρήσεων.

Πρόδρομος του αεροπλάνου

Πριν από την ανακάλυψη του αεροπλάνου έγιναν πειράματα, στο πλαίσιο των στρατιωτικών επιχειρήσεων, να ανυψωθούν άνθρωποι στον αέρα με τη βοήθεια ειδικής κατασκευής αετών, ώστε να αποκτήσουν τα στρατεύματα μια ευρύτερη εποπτεία του πεδίου της μάχης.

Τα δύο πρώτα πειράματα έγιναν στην Αγγλία το 1894 και στις ΗΠΑ το 1897, κατά τα οποία επιτεύχθηκε ανύψωση ανθρώπου ως 30 μέτρα. To 1909 ο γάλλος Σακονέ τελειοποίησε το σύστημα ανύψωσης παρατηρητών με αετό, ώστε κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο να γίνει ευρεία χρήση του σε ύψη μέχρι 400 μέτρα και με διάρκεια πτήσης έως 14 ώρες.


Πηγή: https://www.sansimera.gr/articles/1622
By στις Δεν υπάρχουν σχόλια:

Καθαρά Δευτέρα - Κούλουμα

Η Καθαρά Δευτέρα είναι η πρώτη ημέρα της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, της νηστείας του Πάσχα. Από τους λαογράφους θεωρείται ο επίλογος των βακχικών εορτών της Αποκριάς, οι οποίες ουσιαστικά αρχίζουν την Τσικνοπέμπτη και τελειώνουν την Καθαρά Δευτέρα.

Σε ορισμένες περιοχές της Ελλάδος την Καθαρά Δευτέρα «καθαρίζουν» ό,τι απόμεινε από τα μη νηστίσιμα φαγητά της αποκριάς. Σε άλλα μέρη της Ελλάδας, όπως π.χ. στην Ήπειρο, οι νοικοκυρές καθαρίζουν τις κατσαρόλες και όλα τα χάλκινα σκεύη από τα λίπη της αποκριάς με ζεστό σταχτόνερο μέχρι ν’ αστράψουν και βάφουν άσπρα τα πεζοδρόμια.

Το πιάτο της ημέρας περιλαμβάνει νηστίσιμα, ως αποτοξίνωση από το πλούσιο φαγοπότι της Αποκριάς. Χαλβάς, ταραμάς, ελιές, πίκλες, θαλασσινά, φασολάδα, βρίσκονται στην ημερήσια διάταξη.

Τα νηστίσιμα συνοδεύονται από τη λαγάνα, ένα είδος άρτου χωρίς προζύμι, με ελλειπτικό σχήμα και πεπλατυσμένος για να ψήνεται εύκολα. Η λαγάνα φαίνεται ότι χρησιμοποιήθηκε από τους Ισραηλίτες κατά τη νύχτα της Εξόδου τους από την Αίγυπτο, υπό την καθοδήγηση του Μωυσή. Έκτοτε, επιβαλλόταν από τον Μωσαϊκό Νόμο για όλες τις ημέρες της εορτής του Πάσχα, μέχρι που ο Χριστός στο τελευταίο του Πάσχα ευλόγησε τον ένζυμο άρτο.

Η ιστορία της λαγάνας διατρέχει όλη τη διατροφική παράδοση από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Ο Αριστοφάνης στις «Εκκλησιάζουσες» λέει «Λαγάνα πέττεται», ενώ ο Οράτιος στα κείμενά του, αναφέρει τη λαγάνα ως «Το γλύκισμα των φτωχών».

Σχετικός με τη νηστεία της ημέρας και ο δημοτικός σατυρικός θρήνος:

Τ' ακούτε τι παράγγειλε η Καθαρή Δευτέρα;
Πεθαίν ο Κρέος, πέθανε, ψυχομαχάει ο Τύρος
σηκώνει ο Πράσος την ουρά κι ο Κρέμμυδος τα γένεια
Μπαλώστε τα σακούλια σας, τροχίστε τα λεπίδια
και στον τρανό τον πλάτανο, να μάσουμε στεκούλια.

Ο εορτασμός της Καθαράς Δευτέρας στις εξοχές λέγεται Κούλουμα. Η ετυμολογία της λέξης έχει λατινική (κολούμνα = κολώνα ή κούμουλους = σωρός, κορυφή) ή αλβανική προέλευση (κόλουμ = καθαρός). Στο Δήμο Αθηναίων τα Κούλουμα γιορτάζονται στο Λόφο του Φιλοππάπου, όπως και σε πολλούς Δήμους της χώρας, με προσφορά φασολάδας και νηστίσιμων στους δημότες.

Τα έθιμα της Καθαράς Δευτέρας

Απαραίτητο συμπλήρωμα της Καθαράς Δευτέρας αποτελεί το πέταγμα του χαρταετού, με τα ποικίλα χρώματα και σχέδια, από μικρούς και μεγάλους, πιθανόν για να πετάξουν μακριά κάθε έγνοια του χειμώνα, μια και μπαίνει η άνοιξη και όλα, τουλάχιστον στη φύση, είναι πιο χαρούμενα λόγω της ανθοφορίας και της βελτίωσης του καιρού.

Η έντονη αθυροστομία και η καυστική σάτιρα είναι από τα χαρακτηριστικά της Καθαράς Δευτέρας σε πολλούς εορτασμούς της ανά την επικράτεια:

  • Ο Αλευροπόλεμος στο Γαλαξίδι, είναι ένα έθιμο που διατηρείται από το 1801. Εκείνα τα χρόνια, παρόλο που το Γαλαξίδι τελούσε υπό την τουρκική κατοχή, όλοι οι κάτοικοι περίμεναν τις Αποκριές για να διασκεδάσουν και να χορέψουν σε κύκλους. Ένας κύκλος για τις γυναίκες, ένας για τους άντρες. Φορούσαν μάσκες ή απλώς έβαφαν τα πρόσωπά τους με κάρβουνο. Στη συνέχεια προστέθηκε το αλεύρι, το λουλάκι, το βερνίκι των παπουτσιών και η ώχρα.
  • Βλάχικος Γάμος στη Θήβα. Είναι ένα έθιμο που φθάνει στις μέρες μας περίπου από το 1830, μετά την απελευθέρωση των ορεινών περιοχών. Οι Βλάχοι, δηλαδή οι τσοπάνηδες από τη Μακεδονία, την Ήπειρο, τη Θεσσαλία και τη Ρούμελη, εγκατέλειψαν τότε την άγονη γη τους και βρήκαν γόνιμο έδαφος νοτιότερα. Το θέαμα είναι έξοχο, η γαμήλια πομπή πολύχρωμη, η μουσική που τη συνοδεύει (πίπιζες, νταούλια κ.ά.) εξαιρετικά ζωντανή.
  • Του Κουτρούλη ο Γάμος στη Μεθώνη Μεσσηνίας. Καρναβαλίστικος γάμος, που κρατάει από τον 14ο αιώνα. Στις μέρες μας, το ζευγάρι των νεονύμφων είναι δύο άντρες, που μαζί με τους συγγενείς πηγαίνουν στην πλατεία, όπου γίνεται ο γάμος με παπά και με κουμπάρο. Διαβάζεται το προικοσύμφωνο και ακολουθεί τρικούβερτο γλέντι.
  • Στη Μεσσήνη Μεσσηνίας γίνεται η αναπαράσταση της εκτέλεσης μιας γερόντισσας, της γριάς Συκούς, που κατά την παράδοση, κρεμάστηκε στη θέση Κρεμάλα της πόλης, με εντολή του Ιμπραήμ Πασά, επειδή είχε το θάρρος, εξηγώντας του ένα όνειρο που είχε δει, να του πει ότι η εκστρατεία του και ο ίδιος θα είχαν οικτρό τέλος από την αντίδραση και το σθένος των επαναστατημένων Ελλήνων. Μετά την αναπαράσταση, μπορεί κάθε επισκέπτης να "κρεμαστεί" από τους ψευτοδήμιους της κρεμάλας. Το απόγευμα της Καθαράς Δευτέρας γίνεται η παρέλαση με μαζορέτες, άρματα, μεταμφιεσμένους μικρούς και μεγάλους και χορευτικά συγκροτήματα.
  • Μπουρανί στον Τύρναβο. Μπουρανί είναι μία χορτόσουπα δίχως λάδι, γύρω από την προετοιμασία της οποίας στήνεται ολόκληρο το σκηνικό του παιχνιδιού με φαλλικά σύμβολα και τολμηρά πειράγματα από τους μπουρανίδες.
  • Στην Κάρπαθο λειτουργεί το Λαϊκό Δικαστήριο Ανήθικων Πράξεων. Κάποιοι κάνουν άσχημες χειρονομίες σε κάποιους άλλους και συλλαμβάνονται από τους Τζαφιέδες (χωροφύλακες) για να οδηγηθούν στο Δικαστήριο, που το αποτελούν οι σεβάσμιοι του νησιού. Τα αυτοσχέδια αστεία και τα γέλια ακολουθεί τρικούβερτο γλέντι.
  • Στις κοινότητες Ποταμιά, Καλόξιδο και Λιβάδια της Νάξου οι κάτοικοι ντύνονται Κορδελάτοι ή Λεβέντες. Οι Κορδελάτοι είναι φουστανελοφόροι και η δεύτερη ονομασία τους Λεβέντες αποδίδεται στους πειρατές. Από κοντά τους ακολουθούν και οι ληστές, οι Σπαραρατόροι, που αρπάζουν τις κοπέλες για να τις βάλουν με το ζόρι στο χορό και στο γλέντι, που κρατάει ως το πρωί.
  • Στα χωριά Μέρωνα και Μελιδόνια του Ρεθύμνου αναβιώνουν έθιμα όπως το κλέψιμο της νύφης, ο Καντής, το μουντζούρωμα, τα οποία, σε συνδυασμό με το καλό κρασί και τους ήχους της λύρας, αποτελούν μια μοναδική εμπειρία.
  • Στη Σκύρο, πραγματοποιείται το έθιμο της Τράτας, που παραπέμπει απευθείας σε αριστοφανικό έθιμο της ναυτικής ζωής με έμμετρη απαγγελία σατιρικών στίχων για την επικαιρότητα και κορυφώνεται με τον μυσταγωγικό χορό όλων των κατοίκων του νησιού, με παραδοσιακές τοπικές ενδυμασίες στην κεντρική πλατεία.
  • Στον Αρχάγγελο της Ρόδου οι εκδηλώσεις της Καθαράς Δευτέρας κορυφώνονται με τα «μουζώματα» και τα «αλευρώματα», παράλληλα με το γλέντι, τις μεταμφιέσεις και τη σάτιρα.
  • Στα Μεγάλα Καλύβια, του νομού Τρικάλων, κάθε χρόνο την Καθαρά Δευτέρα και για παραπάνω από έναν αιώνα γίνεται αναπαράσταση του παραδοσιακού καραγκούνικου γάμου.
  • Στον Πεντάλοφο Κοζάνης, οι ντόπιοι δεν πετούν χαρταετό την Καθαρά Δευτέρα, αλλά αυτοσχέδια, μικρά αερόστατα που έχουν κατασκευάσει οι ίδιοι.
  • Στη Βόνιτσα, αναβιώνει κάθε χρόνο, την Καθαρά Δευτέρα, το έθιμο του Γληγοράκη.
  • Το έθιμο της Καμήλας αναβιώνει στο χωριό Κάινα του δήμου Αποκορώνου στην Κρήτη.
  • Στη συνοικία Νέα Μαγνησία της Λαμίας αναβιώνει ο Νεομαγνησιώτικος Γάμος.
  • Στη Νέδουσα Ταϋγέτου αναβιώνει το δρώμενο της Ευετηρίας. Το έθιμο αναπαριστά τη γέννηση της ζωής, την καρποφορία της φύσης, αλλά και τον θάνατο, μέσα από τη σατιρική διάθεση των μεταμφιεσμένων που είναι ζωσμένοι με κουδούνια. Οι μεταμφιεσμένοι πηγαίνουν στα σπίτια και παίρνουν αυτά που τους προσφέρουν οι κάτοικοι. Το δρώμενο συνεχίζεται με το όργωμα της γης και τη σπορά, ενώ ακολουθεί ο γάμος που συμβολίζει την αναπαραγωγή και ολοκληρώνεται με την κηδεία και την ανάσταση. Όσοι συμμετέχουν στο δρώμενο κυκλοφορούν με μουτζουρωμένα πρόσωπα για να ξορκίζουν το κακό, ενώ το έθιμο ολοκληρώνεται με γλέντι.
  • Στην Ερμιόνη Αργολίδας η Γιορτή των Ψαράδων. Το εορταστικό σκηνικό στήνεται στο λόφο της Ερμιόνης. Εκεί οι ψαράδες της περιοχής προσφέρουν, με τη βοήθεια του δήμου, σε κατοίκους και επισκέπτες θαλασσινά που έχουν αλιεύσει, ενώ ακολουθεί ένα υπαίθριο γλέντι με μουσική και χορούς.
  • Στα Μεστά της Χίου αναβιώνει το έθιμο του Αγά.

Πηγή: https://www.sansimera.gr/articles/494
By στις Δεν υπάρχουν σχόλια:

Άγιος Πολύκαρπος Επίσκοπος Σμύρνης

Σοὶ Πολύκαρπος ὡλοκαυτώθη Λόγε,
Καρπὸν πολὺν δοὺς ἐκ πυρὸς ξενοτρόπως.
Εἰκάδι ἐν τριτάτῃ κατὰ φλὸξ Πολύκαρπον ἔκαυσεν.


Λειτουργικά κείμενα

By στις Δεν υπάρχουν σχόλια:

Καθαρά Δευτέρα

Με την Καθαρά Δευτέρα ξεκινά η Σαρακοστή για την Ορθόδοξη εκκλησία, ενώ ταυτόχρονα σημάνει το τέλος των Απόκρεω. Η Καθαρά Δευτέρα ονομάστηκε έτσι γιατί οι Χριστιανοί «καθαρίζονταν» πνευματικά και σωματικά. Είναι μέρα νηστείας αλλά και μέρα αργίας για τους Χριστιανούς. Η νηστεία διαρκεί για 40 μέρες, όσες ήταν και οι μέρες νηστείας του Χριστού στην έρημο.

Την Καθαρά Δευτέρα συνηθίζεται να τρώγεται λαγάνα (άζυμο ψωμί που παρασκευάζεται μόνο εκείνη τη μέρα), και άλλα νηστίσιμα φαγώσιμα, κυρίως λαχανικά, όπως και φασολάδα χωρίς λάδι. Επίσης συνηθίζεται το πέταγμα χαρταετού.

Η Καθαρά Δευτέρα εορτάζεται 48 ημέρες πριν την Κυριακή του Πάσχα.

Η κυρά Σαρακοστή

Ένα έθιμο που έχει σχεδόν χαθεί είναι αυτό της Κυρά Σαρακοστής. Πρόκειται για ένα ιδιόμορφο ημερολόγιο με το οποίο μετρούσαν τις εβδομάδες της νηστείας (Σαρακοστής).

Η κυρά Σαρακοστή στις περισσότερες περιοχές ήταν μια χάρτινη ζωγραφιά. Απεικόνιζε μια γυναίκα με σταυρωμένα χέρια, λόγω προσευχής, σαν καλόγρια, χωρίς στόμα, λόγω νηστείας, και με εφτά πόδια που αναπαριστούσαν τις επτά εβδομάδες της Μεγάλης Σαρακοστής. Κάθε Σάββατο έκοβαν ένα πόδι και έτσι ήξεραν πόσες βδομάδες νηστείας απέμεναν μέχρι το Πάσχα. Το Μεγάλο Σάββατο, έκοβαν και το τελευταίο πόδι.

Αυτό το κομμάτι χαρτί το δίπλωναν καλά και το έκρυβαν σε ένα ξερό σύκο. Τοποθετούσαν το σύκο αυτό μαζί με άλλα, και σε όποιον το έβρισκε θεωρούνταν ότι του έφερνε γούρι.

Σε άλλα μέρη της Ελλάδας η Κυρά Σαρακοστή δεν ήταν φτιαγμένη από χαρτί, αλλά από ζυμάρι. Το ζυμάρι φτιαχνόταν με αλεύρι, αλάτι και νερό. Η διαδικασία ήταν κι εδώ η ίδια όπως και με την χάρτινη. Μια παραλλαγή του εθίμου της Κυράς Σαρακοστής είναι φτιαγμένη από πανί και γεμισμένη με πούπουλα.

Για την Κυρά Σαρακοστή έχουν γραφτεί και οι εξής στίχοι:

Την Κυρά Σαρακοστή που ‘ναι έθιμο παλιό
οι γιαγιάδες μας την φτιάχναν με αλεύρι και νερό.

Για στολίδι της φορούσαν στο κεφάλι έναν σταυρό
μα το στόμα της ξεχνούσαν γιατί νήστευε καιρό.

Και τις μέρες της μετρούσαν με τα πόδια της τα επτά.
Έκοβαν ένα την βδομάδα μέχρι ‘νάρθει η Πασχαλιά.


                    Πηγή

By στις Δεν υπάρχουν σχόλια:
Εγγραφή σε: Σχόλια (Atom)

ΕΠΙΣΚΕΠΤΕΣ