Η αυξανόμενη ισχύς των τεχνο-ολιγαρχών και δισεκατομμυριούχων της Σίλικον Βάλεϊ και οι υπαρξιακοί κίνδυνοι που συνοδεύουν την εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης οδηγούν το Χόλιγουντ σε μια σειρά από παραγωγές γύρω από τις αμφιλεγόμενες αυτές προσωπικότητες. Μόνο φέτος τέσσερις μεγάλες ταινίες και ντοκιμαντέρ εστιάζουν στους πρωταγωνιστές της τεχνολογικής σκηνής, αναδεικνύοντας τις αινιγματικές προσωπικότητες και τις προθέσεις τους για κοινωνικό και πολιτικό έλεγχο.
Η στροφή του Χόλιγουντ προς τους αμφιλεγόμενους ηγέτες της τεχνολογίας θυμίζει την αντίστοιχη εξέλιξη των «καρχαριών» της Γουόλ Στριτ τη δεκαετία του ’80. Όπως οι χαρακτήρες τύπου Γκόρντον Γκέκο και Πάτρικ Μπέιτμαν αντικατέστησαν κάποτε το ρομαντικό πρότυπο του αυτοδημιούργητου επιχειρηματία, έτσι και οι σημερινοί tech bros παρουσιάζονται πλέον ως επικίνδυνοι ρυθμιστές της πραγματικότητας σημειώνει το Vanity Fair.
Το κεντρικό ερώτημα του σινεμά δεν αφορά πλέον μόνο τις θυσίες που απαιτεί η δημιουργία ενός τεχνολογικού θαύματος, αλλά το τι συμβαίνει στην κοινωνία όταν το σύστημα αυτό τεθεί σε λειτουργία.
Οι κακοί των ταινιών κινούνταν κάποτε στα σκιερά παρασκήνια, τυλιγμένοι στα μαύρα, με μια ουλή να αφήνει αιχμές για κάποιο βίαιο παρελθόν. Τώρα φορούν fleece με φερμουάρ ως το στήθος ή αμάνικο τζάκετ soft-shell και παραμονεύουν πίσω από την οθόνη ενός φορητού υπολογιστή. Καθώς η ισχύς και η επιρροή των δισεκατομμυριούχων της τεχνολογίας —μαζί με τις προειδοποιήσεις τους ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να αφανίσει την ανθρωπότητα— προσελκύουν την προσοχή του πλανήτη, το Χόλιγουντ εξετάζει τα πραγματικά αυτά πρόσωπα που έχουν εξελιχθεί σε φιγούρες τόσο εξωπραγματικές, ώστε να δικαιολογούν μια ταινία δύο (ή, σε μία περίπτωση, σχεδόν τεσσάρων) ωρών.
Moχθηρή Σίλικον Βάλεϊ
Τέσσερις ταινίες που καταφθάνουν στις αίθουσες ή σε φεστιβάλ μέσα σε λίγες εβδομάδες η μία από την άλλη εστιάζουν σε αμφιλεγόμενες προσωπικότητες που αναδείχθηκαν, αποκτώντας δύναμη και πλούτο στη Σίλικον Βάλεϊ.
Υπάρχει το The Social Reckoning του Άαρον Σόρκιν, συμπληρωματικό έργο του The Social Network που είχε γράψει ο ίδιος (βασισμένο στο βιβλίο του Μπεν Μέζριτς The Accidental Billionaires). Στο νέο εγχείρημα, ο Τζέρεμι Στρονγκ διαδέχεται τον Τζέσι Άιζενμπεργκ στον ρόλο του Μαρκ Ζούκερμπεργκ, σε μια ιστορία γύρω από τη μάρτυρα δημοσίου συμφέροντος Φράνσις Χόγκεν, η οποία αποκάλυψε ορισμένες από τις πιο σκοτεινές εσωτερικές έρευνες του Facebook.
Υπάρχει το Artificial, η ταινία του Λούκα Γκουαντανίνο με πρωταγωνιστή τον Άντριου Γκάρφιλντ, που καταγράφει την κρίση που ξεσπασε όταν το διοικητικό συμβούλιο της OpenAI απέλυσε τον Σαμ Άλτμαν, για να τον επαναφέρει μόλις πέντε ημέρες αργότερα.
Υπάρχει το Musk, το σχεδόν τετράωρο ντοκιμαντέρ του Άλεξ Γκίμπνεϊ για τον πλουσιότερο άνθρωπο του κόσμου Έλον Μασκ και την ολοένα αυξανόμενη, μεταστατική επιρροή του στην παγκόσμια εξουσία. Και υπάρχει το You Can See Everything, το αλλόκοτο, απόρρητο ντοκιμαντέρ των Νέιθαν Φίλντερ και Λανς Όπενχαϊμ, στο οποίο η Ελίζαμπεθ Χολμς, 34 ημέρες πριν εισέλθει στην ομοσπονδιακή φυλακή, προσκαλεί ένα κινηματογραφικό συνεργείο στη ζωή της.
Οι ταινίες μπορεί να ανήκουν σε διαφορετικά είδη, αποκαλύπτουν όμως όλες γιατί αυτοί οι ιδρυτές τεχνολογικών κολοσσών αξίζει να εξεταστούν τη δεδομένη στιγμή, εξαιτίας της δυσανάλογης επιρροής που ασκούν στην πολιτική, τον πολιτισμό, την κοινωνία και το μέλλον. Οι προσωπικότητές τους είναι αινιγματικές —συχνά ένας περίεργος συνδυασμός ευφυών ιδεών και φτωχών κοινωνικών δεξιοτήτων— και ο τρόπος ζωής τους εκκεντρικός, γεγονός που τους καθιστά ιδανικά θέματα για κινηματογραφική μεταφορά. Σε όλες αυτές τις τέσσερις ταινίες, όμως, είναι οι φερόμενες προθέσεις τους για έλεγχο και χειραγώγηση που τους μετατρέπουν σε κακούς της οθόνης.
Το timing των παραγωγών δεν θα μπορούσε να είναι πιο επίκαιρος.
Στο νέο τους βιβλίο «Ο φασισμός των έσχατων καιρών», η Ναόμι Κλάιν και η Άστρα Τέιλορ περιγράφουν μια επικίνδυνη μετατόπιση της παγκόσμιας ελίτ προς έναν ιδιότυπο, μεταδημοκρατικό φασισμό, ο οποίος τροφοδοτείται από την υπερσυγκέντρωση πλούτου και ισχύος στη Σίλικον Βάλεϊ.
Όπως επισημαίνει η Κλάιν, οι σημερινοί τεχνο-ολιγάρχες —όπως ο Τζεφ Μπέζος, ο Έλον Μασκ και ο Σαμ Άλτμαν— δεν αγνοούν την οικολογική και κοινωνική κρίση, απλά δεν ενδιαφέρονται έχοντας αποφασίσει συνειδητά να «παραιτηθούν» από τον κοινό μας κόσμο. Βλέποντας τις συστημικές καταστροφές της κλιματικής αλλαγής όχι ως πρόβλημα προς επίλυση, αλλά ως αναπόδραστη «Αποκάλυψη», η τάξη αυτή επενδύει σε παραληρηματικά σχέδια διαφυγής: από την αποικιοποίηση του διαστήματος και τα οχυρωμένα καταφύγια, μέχρι τη συγχώνευση με τις μηχανές. Η επιδιωκόμενη φυγή τους από τα πραγματικά οικολογικά όρια της Γης αποκαλύπτει μια βαθιά περιφρόνηση για τη συλλογική επιβίωση, μετατρέποντας την προοπτική μιας βιώσιμης, ισότιμης συμβίωσης στον πλανήτη σε έναν αφόρητο για εκείνους εφιάλτη.
Παράλληλα, το εγχείρημα αυτό καθίσταται εξαιρετικά επικίνδυνο διότι τα τεχνολογικά εργαλεία που κατασκευάζουν οι ίδιοι οι ολιγάρχες αναπλάθουν την κοινωνία κατ’ εικόνα και ομοίωση των δικών τους αδιεξόδων. Μέσα από ψηφιακές πλατφόρμες και εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης, το ευρύ κοινό εκπαιδεύεται να υποτιμά τη φυσική παρουσία, τα ανθρώπινα σώματα και τις πραγματικές κοινότητες, βλέποντάς τα ως εμπόδια που πρέπει να «χακαριστούν».
Αυτός ο φασισμός της συντέλειας, ο οποίος είδε τους δισεκατομμυριούχους να συμμαχούν ταχύτατα με τον αυταρχικό εθνοεθνικισμό, συνιστά μια ακραία στρεβλή αντίδραση στις πλανητικές κρίσεις. Αντί για την προστασία των πολλών, η νέα αυτή ιδεολογία προκρίνει τη μαζική θυσία των ασθενέστερων, χαράσσοντας μια βαθιά κοσμολογική γραμμή μετώπου: από τη μία πλευρά βρίσκονται όσοι επιλέγουν να μείνουν και να αγωνιστούν για το μοναδικό γήινο σπίτι μας, και από την άλλη μια ανεξέλεγκτη μειονότητα που σχεδιάζει την ατομική της «ανάληψη» πάνω από τα συντρίμμια του πλανήτη.
Η επιστροφή του Σόρκιν και η σχέση με τον Ζούκερμπεργκ
Ο Σόρκιν έβαλε για πρώτη φορά έναν tech bro στο μικροσκόπιο το 2010 με το The Social Network, βασισμένο στο βιβλίο του Μπεν Μέζριτς The Accidental Billionaires. Η ταινία, με πρωταγωνιστές τον Άιζενμπεργκ ως διευθύνοντα σύμβουλο του Facebook και τον Γκάρφιλντ (νυν Άλτμαν του Γκουαντανίνο) ως συνιδρυτή Εντουάρντο Σάβεριν, σημείωσε μεγάλη επιτυχία στο κοινό και την περίοδο των βραβείων, συγκεντρώνοντας τελικά οκτώ υποψηφιότητες για Όσκαρ.
Η ταινία δεν έφερε κύματα ενθουσιασμού. Ο Ζούκερμπεργκ επέκρινε τον τρόπο με τον οποίο ο Σόρκιν απέδωσε το κίνητρό του για τη δημιουργία του Facebook. «Ουσιαστικά, η πλαισίωση είναι ότι ολόκληρος ο λόγος που έφτιαξα το Facebook ήταν επειδή ήθελα να γνωρίσω κορίτσια ή να μπω σε λέσχες», δήλωσε σε ακροατήριο στο Στάνφορντ το 2010. «Απλώς δεν μπορούν να συλλάβουν την ιδέα ότι κάποιος μπορεί να φτιάξει κάτι επειδή του αρέσει να κατασκευάζει πράγματα».
Στο τέλος, ωστόσο, ο Ζούκερμπεργκ διατήρησε μια άλλη δημόσια στάση κάνοντας μια αιφνιδιαστική εμφάνιση στο πλευρό του Άιζενμπεργκ στο Saturday Night Live το 2011 και χαρακτηρίζοντας την ταινία «ενδιαφέρουσα» όταν ο Άιζενμπεργκ τον ρώτησε ποια ήταν η γνώμη του.
Θα κρατήσει την ίδια διπλωματία και για το The Social Reckoning, που βγαίνει στις αίθουσες στις 9 Οκτωβρίου; Ο Σόρκιν δήλωσε στο Vanity Fair τον Ιούνιο ότι δεν είχε καμία άμεση επικοινωνία από τον συνιδρυτή του Facebook. «Δεν είχαμε νέα από κανέναν εκτός από τους δικηγόρους τους, οι οποίοι απλώς είπαν: “Προσοχή”», ανέφερε.
Η οργή του Έλον Μασκ και οι νομικές απειλές
Ο Έλον Μασκ έχει ήδη τοποθετηθεί επικριτικά για την απεικόνισή του στο ντοκιμαντέρ του Γκίμπνεϊ μέσω της πλατφόρμας κοινωνικής δικτύωσης X.
Μετά την πρεμιέρα του Musk στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας (το οποίο βγαίνει επίσης στις αίθουσες στις 9 Οκτωβρίου), ο συνιδρυτής της Tesla απάντησε σε ανάρτηση χρήστη στο X γράφοντας: «Οι ακαθαρσίες σκύλου αξίζουν περισσότερο σεβασμό από τον Γκίμπνεϊ». Ισχυρίστηκε επίσης ότι ο σκηνοθέτης «απλώς συγκέντρωσε μια λίστα από ανθρώπους που είτε είχαν προσωπικά προηγούμενα μαζί μου είτε δεν με γνωρίζουν καν (αλλά παρ’ όλα αυτά θέλουν να μου κάνουν κακό)».
Ο Μασκ έφτασε στο σημείο να βάλει τον δικηγόρο του, Άλεξ Σπίρο, να αποστείλει επιστολή στην εταιρεία παραγωγής της ταινίας, υποστηρίζοντας ότι το φιλμ άφηνε ψευδώς να εννοηθεί πως ο Μασκ είχε επηρεάσει τις προεδρικές εκλογές του 2024.
«Σας ειδοποιούμε, πριν από την κυκλοφορία, ότι ο υπαινιγμός αυτός είναι ψευδής, ότι το υλικό που τον καταρρίπτει είναι δημόσια διαθέσιμο και ότι επιλέξατε να μην ενημερωθείτε για τα υπόλοιπα», έγραψε ο Σπίρο προς την Jigsaw Productions στις 3 Σεπτεμβρίου.
Απαντώντας, η Jigsaw εξέδωσε δήλωση αναφέροντας, μεταξύ άλλων: «Οι ταινίες του Άλεξ Γκίμπνεϊ αναγνωρίζονται σταθερά για τις εις βάθος, βασισμένες σε γεγονότα διερευνήσεις επιδραστικών προσωπικοτήτων και εταιρειών, σε συνδυασμό με το τολμηρό και καθηλωτικό σκηνοθετικό του στυλ…. Το δικαίωμα συμμετοχής σε ανοιχτό διάλογο και σε εξετάσεις ισχυρών δημόσιων προσώπων με βάση τα γεγονότα προστατεύεται από την Πρώτη Τροπολογία».
Ο Γκίμπνεϊ δεν είναι καινούργιος στον κόσμο του δράματος της Σίλικον Βάλεϊ· το 2019 είχε σκηνοθετήσει ντοκιμαντέρ για τη Χολμς, με τίτλο The Inventor: Out for Blood in Silicon Valley.
Στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας δήλωσε στο Vanity Fair ότι διέκρινε ομοιότητες μεταξύ του Μασκ και της Χολμς, ειδικά στον τρόπο με τον οποίο και οι δύο φαίνεται να παραποιούν την αλήθεια για να εξυπηρετήσουν τις παρορμήσεις τους. «Δημιουργούν αυτή τη φαντασίωση στην οποία οι άνθρωποι είναι πρόθυμοι να επενδύσουν», σημείωσε.
Η σκοτεινή Ελίζαμπεθ Χολμς
Η Χολμς, η οποία το 2014 ανακηρύχθηκε η νεότερη αυτοδημιούργητη δισεκατομμυριούχος αφού ίδρυσε την εταιρεία ιατρικής τεχνολογίας Theranos, μπορεί να μην βρίσκεται αυτή τη στιγμή στο ίδιο επίπεδο δύναμης και επιρροής με τους υπόλοιπους ιδρυτές, παραμένει όμως ένα πρόσωπο με επιρροή και γοητεία στους κύκλους της Σίλικον Βάλει.
Για το You Can See Everything, οι συνσκηνοθέτες Φίλντερ και Όπενχαϊμ πέρασαν χρόνο με τη Χολμς τις εβδομάδες πριν οδηγηθεί στη φυλακή το 2023, μετά την καταδίκη της για απάτη.
Σε αυτό το ιδιαίτερο ντοκιμαντέρ που αψηφά τα όρια του είδους και έχει διάρκεια σχεδόν τριών ωρών, αποκτά κανείς πρόσβαση όχι μόνο σε μια οικεία ματιά στη Χολμς με την οικογένειά της, αλλά και σε μια τεταμένη και ώρες ώρες πραγματικά ενοχλητική διερεύνηση της εμμονής της ότι δεν είπε ψέματα σε επενδυτές και ασθενείς σχετικά με την τεχνολογία της.
Ο Φίλντερ και ο Όπενχαϊμ, οι οποίοι εργάζονταν μυστικά σε αυτή την ταινία της A24 για τρία χρόνια, αποκάλυψαν την ταινία στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Τέλουριντ. Οι θεατές ένιωσαν σοκ τόσο για την πρόσβαση που εξασφάλισαν οι δημιουργοί όσο και για τις αποκαλύψεις που έγιναν για τη Χολμς και την επιρροή του συζύγου της στη ζωή της.
Η Χολμς δηλώνει στο εγχείρημα ότι νιώθει πως έχει μετατραπεί σε καρικατούρα από τον τρόπο που έχει απεικονιστεί στα μέσα ενημέρωσης, ειδικά στη δημοφιλή σειρά του Hulu The Dropout, με πρωταγωνίστρια την Αμάντα Σάιφρεντ. Φαίνεται σαν η ίδια και ο σύζυγός της, Μπίλι Ίβανς, να πίστεψαν ότι επιστρατεύοντας τον Φίλντερ και τον Όπενχαϊμ για να πουν την ιστορία τους, θα μπορούσαν να αποκαταστήσουν την αλήθεια. Ωστόσο, οι προσπάθειες του Φίλντερ να κατανοήσει τη Χολμς τον άφησαν εμβρόντητο.
«Ειλικρινά, μέχρι και σήμερα, δεν ξέρω ακριβώς τι έζησα», δήλωσε ο Φίλντερ στη σκηνή του Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Τέλουριντ. «Αλλά αυτό που πραγματικά προσπαθήσαμε να κάνουμε με το εγχείρημα είναι να μεταφέρουμε την εμπειρία μας και να αποδώσουμε το πώς νιώθαμε που είμασταν εκεί κάθε στιγμή, χωρίς να σας υποδεικνύουμε τι να σκέφτεστε».
Το παρασκήνιο του Artificial και ο Σαμ Άλτμαν
Στην περίπτωση του Artificial, υπήρξε μια στιγμή που φάνηκε ότι η ταινία μπορεί να μην έβλεπε ποτέ το φως της δημοσιότητας. Το σκοτεινό δράμα του Γκουαντανίνο είχε αρχικά στηθεί στην Amazon MGM. Στη συνέχεια, τον Φεβρουάριο, η Amazon και η OpenAI του Άλτμαν ανακοίνωσαν μια συνεργασία δισεκατομμυρίων δολαρίων. Τον Ιούνιο, η εταιρεία εγκατέλειψε τη σχεδόν ολοκληρωμένη ταινία, δηλώνοντας ότι «θα εξυπηρετούνταν καλύτερα αν κυκλοφορούσε από διαφορετικό στούντιο».
Για μια στιγμή, φάνηκε ότι οι ολοένα και πιο περίπλοκες σχέσεις του Χόλιγουντ με τις εταιρείες τεχνολογίας θα εμπόδιζαν το Artificial να βρει νέα στέγη. Τελικά όμως η Neon αγόρασε την ταινία, η οποία θα κάνει πρεμιέρα στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Νέας Υόρκης τον Οκτώβριο πριν από την κυκλοφορία της τα Χριστούγεννα.
Ο ίδιος ο Άλτμαν δεν έχει κάνει ακόμη κανένα δημόσιο σχόλιο για την ταινία, αλλά ο αδελφός του, Τζακ Άλτμαν, έγραψε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μετά την κυκλοφορία του πρώτου τρέιλερ ότι «το μόνο πράγμα που πέτυχαν σωστά είναι ο τρόπος που περπατάει».
Το τρέιλερ αυτό αποκαλύπτει τον Άλτμαν του Γκάρφιλντ σε ένα καταφύγιο υψηλής τεχνολογίας, γεμάτο όπλα, ενώ μια φωνή ακούγεται να λέει: «Ανοίξαμε μαζί το κουτί της Πανδώρας. Το μέλλον είναι αναπόφευκτο — χώρες θα πέσουν, βιομηχανίες θα καταρρεύσουν». Αυτός κι αν είναι ένας κλασικός ατάκα κακού.
Από τους «καρχαρίες» της Γουόλ Στριτ στους ολιγάρχες της τεχνολογίας
Η δαιμονοποίηση του tech bro μοιάζει παρόμοια με αυτό που συνέβη με τον χαρακτήρα του «καρχαρία» της Γουόλ Στριτ στα τέλη της δεκαετίας του ’80. Για ένα διάστημα, το Χόλιγουντ είχε αναγάγει σε ήρωα τον φιλόδοξο απλό άνθρωπο που άρπαζε τον καπιταλισμό από τον γιακά για να γίνει επιτυχημένος επιχειρηματίας, σε ταινίες όπως το Trading Places και το Risky Business.
Στη συνέχεια όμως οι παραγωγές άλλαξαν σελίδα, εστιάζοντας σε αυτούς τους χαρακτήρες που κάποτε εκθείαζαν και μετατρέποντάς τους σε ειδεχθείς απατεώνες, όπως ο Γκόρντον Γκέκο του Wall Street με το σύνθημα «Η απληστία είναι καλή» και ο Πάτρικ Μπέιτμαν του American Psycho.
Η ιστορία του πρώην χρηματιστή Τζόρνταν Μπέλφορτ αποτέλεσε την έμπνευση όχι για μία, αλλά για δύο ταινίες: το Boiler Room του 2000 και το The Wolf of Wall Street του 2013, οι οποίες επικεντρώνονται σε εγκλήματα σχετικά με τη χειραγώγηση της χρηματιστηριακής αγοράς και την απάτη.
Σε όλη την ιστορία του κινηματογράφου, η συναρπαστική πορεία μιας ευφυΐας που είναι αποφασισμένη να κάνει το όραμά της πραγματικότητα αποτελούσε τον κεντρικό κορμό πολλών ταινιών — το Moneyball του 2011, το Jobs του 2013, το The Imitation Game του 2014 και το Air του 2023, για να αναφέρουμε μερικές.
Το τι είναι διατεθειμένος να θυσιάσει ένας άνθρωπος για να χτίσει κάτι ήταν πάντα πρωταγωνιστής στο Χόλιγουντ. Σε αυτή όμως τη νέα εποχή της τεχνολογίας, οι ταινίες αυτές εξετάζουν ένα πιο επίκαιρο ζήτημα: Τι συμβαίνει μόλις το πράγμα αυτό κατασκευαστεί και οι υπόλοιποι από εμάς πρέπει να ζήσουμε ως όμηροι μέσα σε αυτό;
https://www.in.gr/2026/09/21/stories/mask-altman-zoukermpergk-xolms-fetos-oi-kakoi-sto-xoligount-einai-oi-texno-oligarxes/
