Η γιαγιά μου, Δέσποινα Σπανούδη το γένος Μάχτογλου, ήταν από την Σαμψούντα. Ήταν παιδί όταν η οικογένεια κατέφυγε στη Θεσσαλονίκη για να αποφύγει τις πρώτες διώξεις των Ποντίων από τους Νεότουρκους και εκεί, λίγα χρόνια μετά, το 1919, κλέφτηκε με τον παππού Δημήτρη Σπανούδη που και αυτός είχε φύγει από την Οινόη του Πόντου. Ήταν η χρονιά που γεννήθηκε ο πατέρας μου και κορυφώθηκε η τελική και πιο άγρια φάση της Γενοκτονίας των Ποντίων που ξεκίνησε με την άφιξη του Κεμάλ στο λιμάνι της Σαμψούντας.
Ο παππούς πήρε μέρος στην μοιραία Μικρασιατική Εκστρατεία που ήταν σε εξέλιξη. Από αυτή την τραγωδία, που έμελλε να ξεριζώσει δια παντός τον τρισχιλιετή Ελληνισμό από τον Πόντο και την Μικρασία, γύρισε με φυματίωση που τον τελικά τον σκότωσε το 1929 σε ηλικία 36 ετών. Η γιαγιά έμεινε 27 ετών χήρα, με 5 παιδιά και τη μικρή της αδερφή, χωρίς πόρους και χωρίς συγγενείς στην Δράμα.
Το καλοκαίρι του 1941 η οικογένεια ήρθε στην Αθήνα ελπίζοντας να μάθει νέα για τον πατέρα μου που είχε πάρει μέρος ως έφεδρος στη μάχη της Κρήτης. Από τα 5 παιδιά είχαν πεθάνει ήδη τα δύο. Ένα ακόμη παιδί πέθανε στη διάρκεια της Κατοχής, οδηγώντας τη γιαγιά σε απόπειρα αυτοκτονίας. Έμειναν το μεγαλύτερο, ο πατέρας μου και το μικρότερο η Σωτηρούλα, ΕΠΟΝιτισσα που μετέπειτα εξορίστηκε στη Χίο.
Τον χειμώνα του 1941, η κατεχόμενη από τους Ναζί Ελλάδα και κυρίως η Αθήνα με τον Πειραιά, βρέθηκε σε κατάσταση απόλυτης λιμοκτονίας, λόγω της λεηλασίας των τροφίμων από τους κατακτητές και του αυστηρού ναυτικού αποκλεισμού των Συμμάχων. Η γιαγιά - που είχε τελειώσει το ελληνογαλλικό σχολείο Calamari στη Θεσσαλονίκη- είχε πάρει μετάθεση από το Δήμο Δράμας στο Δήμο Αθηναίων και έτσι υπήρχε κάποιο συσσίτιο που όμως δεν επαρκούσε.
Ήταν το Κουρτουλούς (Απελευθέρωση) που μας έσωσε και ζήσαμε έλεγε η μικρή αδερφή της γιαγιάς και νονά μου. Το ιστορικό τουρκικό ατμόπλοιο που έγινε το σύμβολο της ανθρωπιστικής βοήθειας και της επιβίωσης των Ελλήνων κατά τη διάρκεια του Μεγάλου Λιμού της Κατοχής το 1941–1942. Το Κουρτουλούς έκανε δρομολόγια από την Κωνσταντινούπολη, σπάζοντας τον αποκλεισμό με την άδεια των δύο πλευρών Βρετανών και Γερμανών, μεταφέροντας τόνους τροφίμων που μάζευε η Ερυθρά Ημισέληνος, το αντίστοιχο του Ερυθρού Σταυρού στην Τουρκία. Ακόμη και στην κορύφωση του Β Παγκόσμιου Πολέμου, υπήρχε συνεννόηση των αντιμαχόμενων για να περάσει η ανθρωπιστική βοήθεια.
Ήταν οι Τούρκοι που μας έσωσαν στην Κατοχή και ήταν οι σύμμαχοι Βρετανοί που μας πολέμησαν σαν κατακτητές αμέσως μετά την απελευθέρωση, έλεγαν η γιαγιά μου και η αδερφή της. Ήταν οι Έλληνες δοσίλογοι και μαυραγορίτες που μας σκότωναν μαζί με τους Γερμανούς και ήταν η κυβέρνηση του Παπανδρέου που έκανε τα Δεκεμβριανά μαζί με τους Άγγλους.
Την περίοδο της Κατοχής χιλιάδες οικογένειες έφευγαν παράνομα με βάρκες από τα νησιά του Αιγαίου προς την Τουρκία και από κει προς Παλαιστίνη, Αίγυπτο και Αφρική για να γλιτώσουν από την πείνα.
Η ιστορία κύκλους κάνει εναλλάσσοντας εχθρούς και φίλους, θύτες και θύματα. Οι Εβραίοι, τα αιώνια θύματα της Ευρώπης έγιναν οι θύτες ενός λαού που δεν είχε φταίξει σε τίποτε.
Σήμερα, 8 δεκαετίες μετά τον Β Παγκόσμιο, η Ελλάδα συνεργεί με το Ισραήλ στην γενοκτονία της Γάζας και επιτρέπει να κάνουν πειρατεία μέσα στην περιοχή ευθύνης της σε πλοιάρια που μεταφέρουν βοήθεια. Τον αποκλεισμό του Ισραήλ δεν τον σπάει κανείς. Ποτέ ξανά στην ιστορία της ανθρωπότητας δεν υπήρξε μια τόσο μακρόχρονη κρίση με μόνιμο αποκλεισμό, εκατομμύρια ανθρώπους εγκλωβισμένους χωρίς ουσιαστική δυνατότητα διαφυγής, συνεχείς αεροπορικές και στρατιωτικές επιδρομές, εξάρτηση από ανθρωπιστική βοήθεια, σε ένα τόσο μικρό και πυκνοκατοικημένο χώρο.
Η ιστορία κύκλους κάνει και η Τουρκία είναι η μεγάλη γειτονική χώρα με την οποία έχουμε παρελθόν συγκρούσεων. Θέλουμε να έχουμε την τύχη της Ουκρανίας που ΗΠΑ και ΝΑΤΟ την μετέτρεψαν σε πεδίο πολέμου για να λύσουν τις διαφορές τους με τη Ρωσία; Θέλουμε να παίξουμε το ρόλο του αντιπερισπασμού ώστε το Ισραήλ να συνεχίσει να επεκτείνεται και οι ΗΠΑ να παίζουν τα παιχνίδια τους στη γεωπολιτική σκακιέρα; Θέλουμε να γίνουμε ο επόμενος σάκος του μποξ, στον ανταγωνισμό για τον έλεγχο των πετρελαίων;
Η γιαγιά μου και η αδερφή της, οι Πόντιοι που πέρασαν προσφυγιά και Κατοχή, έχουν από χρόνια πια φύγει. Αυτά που έζησαν εκείνοι, άλλοι τα ζουν σήμερα. Η ιστορία διδάσκει αλλά δεν βρίσκει μαθητές.
Η ελληνική κοινωνία προετοιμάζεται, μαζί με την ευρωπαϊκή για μια ακόμη μεγάλη νύχτα. Αλλά τίποτε δεν είναι ευθύγραμμο και προδιαγεγραμμένο. Υπάρχει πάντα η πιθανότητα της έκπληξης που μπορεί να κάνει την ανατροπή. Αρκεί να μη χρειαστεί να πιάσουμε πάτο για να σηκωθούμε.
