To translate the text and lyrics into any language, you will find the relevant icon 
at the top of the right column (above the icon of the Virgin Mary).
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Το τέλος της Βενετοκρατίας στην Κύπρο (1571) συμπίπτει λίγο-πολύ με το κορυφαίο επίτευγμα της λογοτεχνίας της Αναγέννησης στο νησί: πρόκειται για μια σειρά από έξοχα λυρικά ποιήματα, γραμμένα σε μια έντεχνη ιδιωματική γλώσσα και σε ποικίλα στροφικά συστήματα, ρυθμούς και ομοιοκαταληξίες, που υμνούν τον έρωτα, τα πάθη και τις ομορφιές του. Μέσα από παράδοξα ευρήματα ή συζεύξεις (όπως αυτά της «παγωμένης φωτιάς»/του «καυτού χιονιού», της «γλυκιάς πίκρας»/της «πικρής γλύκας», του «ύπνου ξύπνιου» κ.ο.κ.) και μεταφορικά/συμβολικά, αντιθετικά ζευγάρια (όπως αυτά της ζέστης και του κρύου, του ήλιου και της βροχής, της νιότης και των γηρατειών, του θύτη και του θύματος κ.ο.κ.), εναλλάσσονται (και αντιπαρατίθενται) συχνά το «μέσα» με το «έξω», το «πάνω» με το «κάτω», το «μακριά» με το «κοντά», η ψυχή με το σώμα, η φύση με τον άνθρωπο, ο έρωτας και η ζωή με τον χάρο και τον θάνατο, υποδηλώνοντας έτσι τα έντονα (και συχνά αντιφατικά) συναισθήματα, καταστάσεις ή συμπεριφορές που γεννά ο έρωτας (τη λύπη μαζί με τη χαρά, την αγάπη μαζί με το μίσος, την καλοσύνη μαζί με την απονιά και τη σκληράδα κ.ο.κ.).
Τα θέματα, η γλώσσα, η τεχνοτροπία και η στιχουργική των τραγουδιών αυτών τα κατατάσσουν στα ωραιότερα δείγματα προσωπικής ποίησης, που ισάξιά τους μπορούν να θεωρηθούν, στην ίδια περίπου εποχή (και λίγο αργότερα), μόνον τα έργα της κρητικής ποίησης της «ακμής» (Γ. Χορτάτσης, Β. Κορνάρος), ενώ επιτεύγματα ανάλογης ποιητικής στάθμης δεν θα εμφανιστούν στην ευρύτερη νεοελληνική λογοτεχνία, παρά μονάχα κατά τον 19ο αιώνα (με τον Δ. Σολωμό και τους επιγόνους του, τον Κ. Παλαμά και τη Γενιά του 1880).
https://archeia.moec.gov.cy/sm/15/a_lyk_keimena_kypriakis_logotexnias_1.pdf
Ως κυπριακά ερωτικά ποιήματα (ή «Ρίμες Αγάπης») είναι γνωστά 156 ποιήματα του 16ου αι. γραμμένα στην κυπριακή διάλεκτο που έχουν παραδοθεί σε έναν χειρόγραφο κώδικα. Ο δημιουργός των ποιημάτων είναι ανώνυμος και η χρονολόγησή τους είναι αβέβαιη. Περίπου 30 από τα ποιήματα είναι μεταφράσεις ιταλικών ποιημάτων και τα 10 από αυτά είναι μεταφράσεις ποιημάτων του Πετράρχη. Και στα άλλα όμως ποιήματα είναι φανερή η επίδραση του πετραρχισμού και της ιταλικής μετρικής. Τα ποιήματα αυτά είναι κάποια από τα πρώτα δείγματα λογοτεχνικής καλλιέργειας της ομιλουμένης γλώσσας με υψηλό αισθητικό αποτέλεσμα. Πέρα όμως από την αισθητική τους αξία, είναι μεγάλη και η ιστορική τους σημασία, αφ’ ενός ως γλωσσικών μνημείων και αφ’ ετέρου επειδή σε αυτήν την συλλογή απαντώνται τα πρώτα ελληνικά σονέτα.
Προβλήματα πατρότητας και χρονολόγησης των ποιημάτων
Τα κείμενα παραδίδονται σε ένα μόνο χειρόγραφο της Μαρκιανής Βιβλιοθήκης της Βενετίας, τον κώδικα App. Gr. IX, 32. Το χειρόγραφο, που δεν είναι το πρωτότυπο χειρόγραφο της συλλογής, ανήκε στον Ιταλό λόγιο Natale Conti (1520-1582) και δεν αναφέρει πληροφορίες για τον αντιγραφέα ή τον συγγραφέα των ποιημάτων. Το χειρόγραφο περιέχει πολλά ορθογραφικά λάθη (ακολουθεί σχεδόν φωνητική ορθογραφία), είναι τελείως άτονο και δεν έχει σημεία στίξης.
Η χρονολογία θανάτου του Conti (1582) είναι το οριστικό χρονικό όριο πριν από το οποίο γράφτηκε το χειρόγραφο, αν και πιθανότατα η αντιγραφή του κειμένου είχε ολοκληρωθεί μέχρι την κατάκτηση της Κύπρου από τους Τούρκους το 1571. Από τις χρονολογίες έκδοσης κάποιων ιταλικών ποιημάτων, μεταφράσεις των οποίων υπάρχουν στην συλλογή, προκύπτει το συμπέρασμα ότι η συλλογή καταρτίστηκε γύρω στα μέσα του 16ου αι.
Αβέβαιο είναι το αν η συλλογή αυτή είναι περιέρχει ποιήματα ενός μόνο ποιητή ή και περισσοτέρων. Η πρώτη εκδότρια ολόκληρου του χειρογράφου, Θ. Σιαπκαρά-Πιτσιλλίδη (είχε προηγηθεί έκδοση μερικών ποιημάτων από τον Εμίλ Λεγκράν στον δεύτερο τόμο της Bibliothèque Grecque Vulgaire το 1881) υποστήριξε ότι πρόκειται για έργο ενός ποιητή, ενώ η Ε. Μαθιοπούλου βασιζόμενη σε διαφορετικές τεχνοτροπικές τάσεις που παρατηρούνται στα ποιήματα, υποστηρίζει ότι πρόκειται για συλλογή κειμένων περισσοτέρων ποιητών τα οποία συντέθηκαν κατά την διάρκεια του 16ου αιώνα και συγκεντρώθηκαν στην συλλογή κατά την δεκαετία του 1560. Η ίδια μελετήτρια έχει διακρίνει κάποιες ομάδες ποιημάτων στα οποία διακρίνονται διαφορετικές τάσεις και τοποθετεί την σύνθεση μιας πρώτης ομάδας ποιημάτων με επιδράσεις από πρώιμες πετραρχικές τάσεις γύρω στα πρώτα χρόνια της Βενετοκρατίας στην Κύπρο, δηλαδή στα χρόνια 1489-1510, ενώ σε ομάδα τελευταίων ποιημάτων διακρίνει αναφορές στα ταραγμένα χρόνια 1560-1570.
Ο χαρακτήρας της συλλογής
Μέχρι τώρα έχουν ταυτιστεί περίπου 30 ποιήματα της συλλογής με ιταλικά ποιήματα των οποίων αποτελούν μεταφράσεις. Πρόκειται για μεταφράσεις 10 ποιημάτων του Πετράρχη και 20 μεταφράσεις άλλων ιταλών πετραρχικών ποιητών, όπως του P. Bembo, Αριόστο, G. Sannazzaro και άλλων.
Το μέτρο που χρησιμοποιείται κυρίως είναι το ιαμβικό (σε 137 ποιήματα). 17 ποιήματα είναι γραμμένα σε τροχαϊκό μέτρο και 2 έχουν ανάμεικτo ιαμβικό και τροχαϊκό. Τα περισσότερα ιαμβικά ποιήματα (92) έχουν ενδεκασύλλαβο στίχο, που ήταν ο πιο διαδεδομένος στην ιταλική ποίηση της Αναγέννησης. Αρκετά ποιήματα έχουν δεκατρισύλλαβο και δεκαπεντασύλλαβο στίχο. Τα ποιήματα σε τροχαϊκό μέτρο είναι όλα οκτασύλλαβα, με εξαίρεση ένα 16σύλλαβο, που ουσιαστικά αποτελείται από την συνένωση δύο οκτασύλλαβων στίχων. Η ομοιοκαταληξία χρησιμοποιείται συστηματικά σε όλα τα ποιήματα και συχνά με μεγάλη ποικιλία.
Αξιοσημείωτη είναι η στροφική ποικιλία που εμφανίζεται. Η πλειονότητα των ποιημάτων είναι οκτάβες (ottava), δηλαδή ποιήματα με μία ή περισσότερες στροφές των οκτώ 11σύλλαβων στίχων, εκ των οποίων οι 6 πρώτοι έχουν σταυρωτή και οι δύο τελευταίοι πλεκτή ομοιοκαταληξία. Αξιοσημείωτη είναι η παρουσία 26 σονέτων, των πρώτων σονέτων της νεοελληνικής λογοτεχνίας· άλλες στροφικές μορφές που χρησιμοποιούνται είναι μαδριγάλια, μπαλάντες, σεξτίνες, τερτσίνες και μπαρτσελέτες.
Σύμφωνα με τον Κώστα Κακογιάννη (βλέπε εδώ κι εδώ) :
«Ενώ ήμουν ακόμα μαθητής, σε μια από τις επισκέψεις μου στη βιβλιοθήκη του Λανιτείου (Γυμνασίου), έπεσε στα χέρια μου μια συλλογή με ποιήματα αγνώστων Κυπρίων του 16ου αιώνα, τις «ΡΙΜΕΣ ΑΓΑΠΗΣ». Η έκδοση ήταν του 1976 σε επιμέλεια της Θέμις Σιαπκαρά Πιτσιλίδου. Η γλώσσα των 150 τόσων ποιημάτων ήταν ένα μείγμα στοιχείων της κυπριακής διαλέκτου με το κινήμα του Πετραρχισμού που επικρατούσε τότε στην Ευρώπη. Ενθουσιασμένος από το διαμάντι που ανακάλυψα, άρχισα να μελοποιώ κάποια από αυτά [...]». Λίγα χρόνια μετά, όταν πια υπηρετούσα στο στρατό και με τα τραγούδια της συλλογής ξεχασμένα στο συρτάρι, η Βιολέτα Κακομανώλη, σε μια από τις συναντήσεις μας, μου εισηγήθηκε να διασκευάσω μια σειρά από τραγούδια του 15ου και 16ου αιώνα για χορωδία και ηλεκτρονική μουσική. Λάτρεψα τόσο την ιδέα της που έπεσα με τα μούτρα στη δουλειά. Τότε θυμήθηκα και τα τραγούδια απ τις Ρίμες Αγάπης και τα ενέταξα στη συλλογή. Έτσι γεννήθηκε το «Ars Musica», το πρώτο μου CD, με τις χορωδίες του Πνευματικού Ομίλου, υπό τη διεύθυνση της Βιολέτας Κακομανώλη, τον Άλεξ Παναγή (βλέπε εδώ κι εδώ), με τον οποίο υπηρετούσαμε μαζί στη ΣΜΕΦ, την μαθήτρια τότε Μαριλίζα Παπαδούρη στο cello και την αδελφή μου την Ειρήνη. Η εκτύπωση έγινε στην Αγγλία από την ξακουστή Nimbus Records. Τον επόμενο χρόνο το CD, παρουσιάστηκε με επιτυχία σε όλα τα αμφιθέατρα του νησιού και αργόγερα το 1994 στο Ηρώδειο [...] »
Τα οπτικογραφήματα (μόνον δύο) που ακολουθούν προέρχονταν από την παράσταση «Ρίμες Αγάπης», που ανέβηκε στο Ηρώδειο το 1994, όπως προαναφέρθηκε. Κάτω από το πρωτότυπο κείμενο, στην Κυπριακή διάλεκτο, παρατείθεται και η απόδοση στα Νέα Ελληνικά.
Ἄλεξ Παναγῆ καὶ Εἰρήνη Κακογιάννη ~ Ὄμορφη ’μαὶ γοιον ζοχάριν
