Ένας επίμονος αστικός μύθος, διατυπωμένος με μπόλικη κακοήθεια και κουτοπονηριά, είναι πως τα πεύκα δεν είναι αυτοφυή στον τόπο μας αλλά τα έφεραν οι Ρωμαίοι από την ξενιτειά για να μας βάζουν εύκολα φωτιά όποτε κάναμε επαναστάσεις!
Το ανόητο αυτό επιχείρημα, που επινοήθηκε για να δικαιολογεί την ακραία αποψίλωση δασικών εκτάσεων και να μεταθέτει τις ευθύνες του εμπρησμού στα... δέντρα, φανερώνει ιστορική άγνοια, όχι μόνο για τη ρωμαϊκή διοίκηση αλλά και για τον αρχαίο ελληνικό κόσμο.
Τα στοιχεία που αντλούμε από το ποικίλο παλαιοντολογικό υλικό, την ελληνική μυθολογία και τις παραστάσεις στα αγγεία δείχνουν πως το πεύκο είναι αυτοφυές δέντρο με εξαιρετική ικανότητα προσαρμογής, αναγέννησης και αναπαραγωγής. Αδιάψευστος μάρτυρας η γλώσσα. Στην αρχαία ελληνική το πεύκο απαντάται ως «πίτυς» (για τα ορεινά δέντρα) και ως «πεύκη» (για τα πεδινά και τα παραθαλάσσια).
Το πρώτο λοιπόν που μου ήρθε στο νου όταν διάβασα για πρώτη φορά στο διαδίκτυο ότι τα πεύκα τα έφεραν εδώ οι Ρωμαίοι, ήταν η ιστορία για τον Σίνη τον Πιτυοκάμπτη που σκότωσε ο Θησέας. Τι σημαίνει η λέξη «Πιτυοκάμπτης»; Σημαίνει αυτόν που «κάμπτει τας πίτυς», δηλαδή αυτόν που λυγίζει τα πεύκα. Ο ληστής, σύμφωνα με τον θρύλο, αιχμαλώτιζε τους περαστικούς και μετά τους έδενε στα λυγισμένα αντικριστά κλαδιά ενός πεύκου. Κατόπιν ελευθέρωνε τα κλαδιά απότομα, με αποτέλεσμα τον διαμελισμό του θύματος. Τους άθλους του Θησέα τους διδάσκονται τα παιδιά στην τρίτη δημοτικού.
Αλλά η γόνιμη προγονική φαντασία είχε γεννήσει κι έναν όμορφο θρύλο για τη δημιουργία του πεύκου. Η ωραία νύμφη Πίτυς είχε πέσει θύμα της ακατάβλητης ερωτικής επιθυμίας του θεού Πανός. Για να αποφύγει τον εναγκαλισμό του μεταμορφώθηκε σε δέντρο που πήρε το όνομά της. Από τότε ο Παν στόλιζε το μέτωπό του με στεφάνι από πευκοβελόνες.
Κατά μία άλλη εκδοχή, την Πίτυ έριξε από έναν βράχο ο Βορέας που ζήλεψε επειδή εκείνη προτίμησε τον έρωτα του Πανός. Η Γαία τότε τη λυπήθηκε και τη μεταμόρφωσε στο ομώνυμο δέντρο. Κι ο θρήνος της νύμφης ακούγεται σαν θρόισμα κάθε φορά που ο Βορέας χαϊδεύει τα κλαδιά της. Ο θρύλος υπάρχει στο Ανθολόγιο Λογοτεχνικών Κειμένων των δύο πρώτων τάξεων του δημοτικού.
Τις βασικές πληροφορίες για τα είδη του πεύκου στις ελληνικές περιοχές, για τις ιδιότητες και τις χρήσεις του, τις δίνει ο Θεόφραστος ο Ερέσιος (371-287 π.Χ.) στο έργο του «Περί φυτών ιστορίαι». Το ξύλο του πεύκου θεωρείτο ιδανικό στη ναυπηγική τέχνη και ιδιαιτέρως στην κατασκευή των τριήρων οι οποίες έπρεπε να είναι ελαφριές και ευέλικτες. Η ρητίνη επίσης χρησιμοποιείτο ευρύτατα στις εμπορικές συσκευασίες και στη στεγανοποίηση. Ήταν όμως και μια πινελιά νοστιμιάς στην οινοποιία αφού έδινε στο λευκό κρασί το γνωστό πιπεράτο άρωμα. Η ρετσίνα του γραφικού μπεκρή των ρωμέικων ταβερνείων έχει τις ρίζες της στις αρχαίες ελληνικές συνταγές. Ο δε θύρσος του Διονύσου παριστανόταν ανέκαθεν με ένα κουκουνάρι στην κορυφή του. Όλα τα παραπάνω δείχνουν πως τα πευκοδάση στην Ελλάδα δεν ήταν απλώς αυτοφυή αλλά και εξαιρετικά εκτεταμένα από την αρχαιότητα.
Η ευφάνταστη ιστορία με τους Ρωμαίους δεν αναφέρεται πουθενά στην αρχαία Γραμματεία, ούτε από Έλληνες ιστορικούς ούτε από Ρωμαίους. Επινοήθηκε το 2021 μετά την πρωτοφανή καταστροφή στην Εύβοια, επισημοποιήθηκε από τον Κικίλια το 2024 μετά τη μεγάλη φωτιά στην Πάρνηθα και αναπαράγεται μετά από κάθε μεγάλη δασική πυρκαγιά. Περνάει το αισχρό μήνυμα πως όλα τα πευκοδάση είναι ξένα στην ελληνική χλωρίδα, πως είναι πρόβλημα και πως δεν πειράζει καθόλου να καίγονται.
Κυκλοφορεί και ένα βίντεο της AlertTV όπου ο Βελόπουλος φέρνει ως πηγή της ψευδοϊστορίας κάποιους (αορίστως) Ιταλούς αρχαιολόγους και κάποιους (αορίστως) αρχαίους ιστορικούς (αλήθεια, ποιους;;;) Το πιθανότερο είναι να έχει παρερμηνευθεί ο Λουκρήτιος, που στο έργο του De rerum natura (Περί της φύσεως των πραγμάτων) αναφέρει τα φυσικά αίτια των δασικών πυρκαγιών και την εκμετάλλευση του πεύκου ως καύσιμη ύλη.
Είναι γελοίο, άλλωστε, να πιστεύουμε ότι τα πανάρχαια πευκοδάση μας, που είναι προικισμένα από την ίδια τη φύση με μια εντυπωσιακή ικανότητα ταχείας αναγέννησης, οφείλουν την εξάπλωσή τους στους Ρωμαίους! (υπάρχει και παραλλαγή με Γερμανούς...).
Η Pinus halepensis (χαλέπιος πεύκη) είναι είδος παλαιότατο και το πλέον διαδεδομένο στην Ελλάδα και, γενικότερα, στη Μεσόγειο. (φωτο από: https://www.inaturalist.org/fr/taxa/82722-Pinus-halepensis)https://www.facebook.com/irene.petrakaki/posts/pfbid02FEgPmsKH472cnbfUUP8wajjmvmEXx3G37SA49jfo5Ce3DsJ5yKV2FaR7D1M2o8RMl?__cft__[0]=AZYyLIvrdZ1BWyrMpANrbaAo6RJoMFCbQ9F0-trfItVrFUQOZBlLRtP9lwvbNuS4UflwD5A5SUKEyNw5KqfnhP13a9IA2UBJi2dZgbLWnC67zkPQTmBiSzZeD7rC0_rY3QrYfDnjoL_grNjZxhtbqeZZMZWlcqwNMHwf1eid379vB5qmuUvxXhSZEiQwEkDIGPx6obL4YTh7PJFSB_Z8uToe-t4T59iPizrasmgyo34MmA&__tn__=%2CO%2CP-y-R
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου