Πρασινόφρυνος
Bufotes viridis (Laurenti, 1768)
Ἄλλες Ὀνομασίες
Κούβακας, Πράσινος φρύνος, Ζιάμπα, Ζάμπα
Συνώνυμα
Bufo viridis, Epidalea viridis, Pseudepidalea viridis
Ταξινόμηση Πρασινόφρυνος, Bufotes viridis
Ὁμοταξία: Ἀμφίβια > Τάξη: Ἄνουρα > Οἰκογένεια: Bufonidae > Γένος: Bufotes
Ὑποείδη στὴν Ἑλλάδα:
Bufotes viridis dionysi Dufresnes, Probonas, Strachinis, 2021: Νάξος (πιθανὸν καὶ στὴν Ἴο).
Bufotes viridis sitibundus Rafinesque, 1815: Λέσβος, Σάμος, Κῶς.
Bufotes viridis viridis (Laurenti, 1768): Φερώνυμο ὑποεῖδος, ὑπόλοιπη ἐξάπλωση.
Ἐξάπλωση στὴν Ἑλλάδα
Ἠπειρωτικὴ Ἑλλάδα, Πελοπόννησος, Κρήτη, Εὔβοια, Θάσος, Σαμοθράκη, Ἀμμουλιανή, Λῆμνος, Λέσβος, Χίος, Ψαρᾶ, Ἰκαρία, Σάμος, Σκόπελος, Ἄνδρος, Τῆνος, Κέα, Κύθνος, Σέριφος, Νάξος, Ἴος, Ἀμοργός, Σαλαμῖνα, Αἴγινα, Πόρος, Ὕδρα, Σπέτσες, Τριζόνια, Κύθηρα, Λειψοί, Λέρος, Κάλυμνος, Κῶς, Σύμη, Τῆλος, Ῥόδος, Καστελλόριζο, Κέρκυρα, Ὀθωνοί, Ἐρεικοῦσα, Λευκάδα, Μεγανήσι, Κάλαμος, Κεφαλλονιά, Ἰθάκη, Ζάκυνθος, πιθανὸν καὶ σὲ ἄλλα νησιὰ καὶ νησῖδες. Πιθανότατα ἔχει ἐξαφανιστεῖ ἀπὸ τὴ Σῦρο.
Περιγραφή
Μέγιστο μῆκος σώματος ἕως καὶ 10 cm, σπάνια μεγαλύτερο. Ὁ βασικὸς χρωματισμός της ραχης εἶναι ὑπόλευκος, μπὲζ ἢ ἀνοιχτὸ καφέ, μὲ πράσινες ἀκανόνιστες μεγάλες κηλῖδες, ἐνῷ συχνὰ φέρει πολλὰ διάσπαρτα πορτοκαλὶ ἢ κόκκινα στίγματα. Πολλὰ μικρὰ φύματα σὲ ὅλη τὴ ράχη καὶ δύο σχεδὸν παράλληλοι παρωτιδικοὶ ἀδένες πίσω ἀπὸ τὰ μάτια. Ὁριζόντια κόρη ματιῶν. Ἡ κοιλιὰ εἶναι λευκή-ὑπόλευκη καὶ ἐνίοτε φέρει μικρὰ στίγματα. Φυλετικὸς διμορφισμός: ἡ ἀντίθεση μεταξὺ τῶν κηλίδων καὶ τοῦ φόντου εἶναι ἐντονότερη στὰ θηλυκὰ ἀπὸ ὅ,τι στὰ ἀρσενικά, τὰ ὁποῖα συχνὰ τείνουν πρὸς ἕνα ἑνιαῖο πράσινο χρῶμα ραχιαία. Ἐπίσης, τὰ ἀρσενικὰ ἔχουν πιὸ ὀγκώδεις πήχεις, πιὸ προεξέχον καὶ λεπτότερο ρύγχος καὶ πιὸ τραχιὰ ράχη ἀπὸ τὰ θηλυκά, ἐνῷ κατὰ τὴν περίοδο τῆς ἀναπαραγωγῆς ἀναπτύσσουν μαύρους συζευκτικοὺς τύλους στοὺς ἀντίχειρες. Ὁ φωνητικὸς σάκος τῶν ἀρσενικῶν βρίσκεται στὸν λαιμό.
Βιότοπος / Ἐνδιαίτημα
Μπορεῖ νὰ βρεθεῖ σὲ μεγάλη ποικιλία ἐνδιαιτημάτων, ἀκόμα καὶ σὲ πολὺ ξηρὲς περιοχὲς καὶ σὲ ὁρισμένες βραχονησῖδες, ἀπὸ τὸ ἐπίπεδο τῆς θάλασσας ἕως καὶ ὑψηλότερα ἀπὸ 2000 μέτρα. Ἀναπαράγεται σὲ στάσιμα νερά, ὅπως λιμνία, πλημμυρισμένα χωράφια, τέλματα, κανάλια, ποτίστρες, ἐλαφρῶς ὑφάλμυρα νερά, ἀκόμα καὶ νερολακοῦβες ἢ μικρὲς συλλογὲς νεροῦ ἐπάνω σὲ βράχους.
Βιολογία / Συμπεριφορά
Ἐδαφόβιος καὶ κυρίως νυκτόβιος φρύνος, ἂν καὶ παρατηρεῖται καὶ τὴν ἡμέρα, εἰδικὰ τὴν ἄνοιξη. Τὴν ἡμέρα κρύβεται κάτω ἀπὸ πεσμένα φύλλα, πέτρες καὶ κορμούς, μέσα σὲ λαγούμια καὶ μέσα σὲ μαλακὸ χῶμα στὸ ὁποῖο θάβεται μὲ τὴ βοήθεια τῶν πίσω ποδιῶν. Μπαίνει στὸ νερὸ μόνο γιὰ νὰ ἀναπαραχθεῖ στὶς ἀρχὲς τῆς ἄνοιξης. Κατὰ τὴν ἀναπαραγωγικὴ περίοδο τὰ ἀρσενικὰ ἀνεβαίνουν στὴν πλάτη τῶν θηλυκῶν ἀγκαλιάζοντάς τα, γονιμοποιῶντας τὰ αὐγὰ τῶν θηλυκῶν τὰ ὁποῖα γεννοῦν βλεννώδεις «χορδὲς» μὲ 1-4 σειρὲς αὐγῶν, οἱ ὁποῖες μπορεῖ νὰ φτάσουν τὰ 4 μέτρα σὲ μῆκος καὶ νὰ περιέχουν συνολικὰ ἕως καὶ 15.000 αὐγά. Ἂν ἁρπαχτεῖ βίαια ἐκκρίνει ἀμυντικὲς τοξικὲς οὐσίες ἀπὸ δερματικοὺς ἀδένες τῆς ράχης. Ὡριμάζει σεξουαλικὰ μεταξὺ τοῦ 2ου καὶ 3ου ἔτους τῆς ἡλικίας του ἐνῷ μπορεῖ νὰ φτάσει τὰ 15 χρόνια ζωῆς.
Διατροφή
Τρέφεται μὲ ὅλων τῶν εἰδῶν τὰ ἀσπόνδυλα (μικρὰ γαστερόποδα, σκουλήκια, ἔντομα, κτλ.) σὲ μέγεθος ποὺ μπορεῖ νὰ καταπιεῖ.
Δηλητήριο / Τοξίνες
Ἐκκρίνει τοξίνες (Βουφοτοξίνες – Bufotoxins) ἀπὸ τοὺς παρωτιδικοὺς καὶ ἄλλους ἀδένες τοῦ δέρματος, ὡς ἄμυνα, σὲ περίπτωση ποὺ ἀπειληθεῖ. Οἱ τοξίνες αὐτὲς εἶναι ἀκίνδυνες γιὰ τὸν ἄνθρωπο ὅταν ἔρθουν σὲ ἐπαφὴ μὲ τὸ δέρμα, μπορεῖ ὅμως νὰ προκαλέσουν ἔντονο ἐρεθισμὸ σὲ ἐπαφὴ μὲ τὰ μάτια καὶ μὲ ἀσυνέχειες τοῦ δέρματος καὶ ἔντονα συστημικὰ συμπτώματα στὴν περίπτωση τῆς κατάποσης, ἀκόμα καὶ αὐγῶν τοῦ εἴδους (Gambassi et al. 2022, Asrorov et al. 2023).
Ἀπειλὲς / Πιέσεις
Ὑποβάθμιση καὶ καταστροφὴ τῶν βιοτόπων τοῦ εἴδους, ρύπανση ἤ/καὶ ἀποξήρανση τῶν ἐπιφανειακῶν ὑδάτων ποὺ χρησιμοποιοῦνται ὡς θέσεις ἀναπαραγωγῆς, εἰσαγωγὴ ξενικῶν εἰδῶν (κυρίως ψαριῶν), κλιματικὴ ἀλλαγή, δρόμοι καὶ ἀδέσποτες γάτες, εἶναι οἱ κύριες ἀπειλὲς καὶ πιέσεις τοῦ εἴδους. Ἀπειλεῖται μὲ ἐξαφάνιση ἀπὸ ἀρκετὰ νησιά.
Καθεστὼς κινδύνου
Ἀξιολογεῖται ὡς εἶδος Χαμηλοῦ Κινδύνου (LC) στὴν Κόκκινη Λίστα τῆς IUCN (2023) καὶ στὸν Κόκκινο Κατάλογο τῶν Ἀπειλούμενων Ζώων τῆς Ἑλλάδας (2023).
Καθεστὼς προστασίας
Ὁ Πρασινόφρυνος προστατεύεται ἀπό:
α) τὴν Κοινοτικὴ Ὁδηγία 92/43/ΕΟΚ (Παραρτήματα IV)
β) τὸ Προεδρικὸ Διάταγμα ὑπ’αρ.67 (ΦΕΚ 23/Α/30-1-81, Πίνακας Β’)
γ) τὴ Σύμβαση τῆς Βέρνης (Παράρτημα II)
Βιβλιογραφικὲς ἀναφορὲς στὸ κείμενο
1. Asrorov, A.M., Kayumov, M., Mukhamedov, N., Yashinov, A., Mirakhmetova, Z., Huang, Y., Yili, A., Aisa, H.A., Tashmukhamedov, M., Salikhov, S., Mirzaakhmedov, S. (2023). Τοαd venom bufadienolides and bufotoxins: An updated review. Drug Development Research, 84(5):815-838.
2. Gambassi, F., Lanzi, C., Ricci, Z., Duchini, P., L’Erario, M.,Mannaioni, G., Cini, N., Bonari, A., Saffirio, C., Occupati, B. (2022). Life-threatening pediatric poisoning due to ingestion of Bufo bufo toadeggs: A case report. Τοxicοn, 217: 13−16.
3. IUCN SSC Amphibian Specialist Group. (2023). Bufotes viridis. The IUCN Red List of Threatened Species, 2023: e.T182530066A730332.
4. Strachinis, I., Sagonas, K. (2023). Bufotes viridis. The Greek Red List of Threatened Species. Available at redlist.necca.gov.gr. Πρασινόφρυνος, Bufotes viridis
Συγγενικὰ εἴδη:
Χωματόφρυνος (Bufo bufo)
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου